Scheepstrakabinet

Vertalingen van Jip en Janneke

Ondanks hun specifieke Nederlandse identiteit komen Jip en Janneke ook in andere landen nog steeds tot leven. Inmiddels zijn verhalen over dit duo al in meer dan 20 talen verschenen. 

Buitenland
Kleuters in Duitsland leerden hen in 1961 aanvankelijk kennen als Heiner und Hanni; later verschenen ze met hele andere illustraties als Julia und Alexander. In Engeland werden de in datzelfde jaar uitgebrachte boeken in eerste instantie slecht ontvangen. De zwart-wit silhouetjes van Fiep Westendorp, die Mick and Mandy heetten, werden als discriminerend gezien voor de allochtone inwoners. Daarom verschenen ze vanaf 1976 als Bob and Jilly, met nieuwe illustraties. Dat bleek een groter succes. Ook in Spanje waar ze sinds 1988 als Mila y Yaco door het leven gaan, kregen Jip en Janneke een nieuw uiterlijk.

In de loop der jaren verschenen er tevens vertalingen van de verhalen in het Afrikaans (Jip en Janneke), Arabisch, Chinees (Yíyǐ hé Yāyā), Estisch (Jip ja Janneke), Grieks, Hebreeuws (Yip ve-Yaneke), Hongaars (Janó és Janka), Indonesisch (aanvankelijk als Tono dan Tini, sinds kort als Jip dan Janeke), Japans (Ippu to Yaneke), Litouws (Jipas ir Janikė), Oekraïens (Jan i Janeke), Pools (Julek i Julka), Russisch (Saša i Maša), Servisch (Jovan & Jana), Sloveens (Lukec in Lučka), Turks (Jip ile Janneke) en Vietnamees (Jip va Janneke). 

Aan de hand van de oorspronkelijk uitgaven kun je een beetje inschatten in welke tijd ze in het buitenland zijn verschenen. Zo zie je dat de Vietnamese en Chinese vertalingen recente publicaties zijn. Ook al zijn Jip en Janneke typisch Nederlandse iconen, de belevenissen van dit kleuterduo blijken universeel, waardoor het waarschijnlijk niet bij deze vertalingen zal blijven.

Illegale uitgaven
In 2009 werden de boekjes vertaald in het Perzisch (Jip va Janneke), maar noch de vertaalster noch de uitgever in Teheran had een licentiecontract met de rechthebbende uitgeverij Querido afgesloten. Niettemin werden er 2000 exemplaren gedrukt; de Nederlandse ambassade kocht 500 stuks om uit te delen ter gelegenheid van de opening van de nieuwe locatie van de ambassade in Teheran. Ook het Nederlands-Russische leerboek dat in 2006 in Rusland uitkwam, verscheen zonder toestemming.

Binnenland
Aangezien Jip en Janneke tot de grote klassiekers van het Nederlandse kinderboek behoort, werd in 2000 ter gelegenheid van de Week van de Klassieken in Nederland de Latijnse vertaling in de reeks Salamander Klassiek van uitgeverij Querido gepubliceerd. Dit bleek zo’n succes dat er in 2008 een nieuwe editie van Jippus et Jannica uitkwam, die bovendien tweetalig werd, zodat iedereen aan de hand van de avonturen van dit levendige tweetal deze oude taal kan (leren) lezen.

In 2001, het jaar van de taal, verscheen in De maand van het dialect een speciale Twentse uitgave van Jipke en Jannöaken. Tweeëndertig verhaaltjes zagen in tweeëndertig verschillende Twentse dialecten het licht. Van Almelo tot Saasveld en Enschede tot Wierden.

De Nederlandse uitgever kwam in 2008 zelf met een nieuwe Engelse vertaling, onder de titel Jip and Janneke, bestemd voor de Engelstalige markt in Nederland.

Eind 2016 werd de Friese vertaling bij Utjouwerij Afûk gepubliceerd. Deze stichting heeft als doel de kennis en het gebruik van de Friese taal te bevorderen en dat kan nu eindelijk ook met behulp van deze uitgave van Jip en Janneke.

De Arabische vertaling ten slotte, van het verhaal Jip en Janneke lopen in een grote regenplas dat in Een boek voor jou werd opgenomen, verscheen begin 2017. Dit boek werd gemaakt als welkomstgeschenk voor vluchtelingenkinderen in Nederlandse asielzoekerscentra.

Toekomstdromen
Als het aan het Scheepstra Kabinet ligt komt daar binnenkort een vertaling in het Drents bij, samen met een Drentse vertaling van Ot en Sien. De ideeën om dat te realiseren zijn nog volop in ontwikkeling. Het zou prachtig zijn als we bij het eind van deze expositie en het begin van de Meertmaond Streektaolmaond 2018 deze vertalingen kunnen presenteren.